Pierwsza Prezes Sądu Najwyższego – prof. Małgorzata Manowska w dniu 29 stycznia 2021 r. wystąpiła z wnioskiem o rozstrzygnięcie przez skład całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego zagadnień prawnych dotyczących tematyki kredytów denominowanych i indeksowanych w walutach obcych. Informacja ta ucieszyła frankowiczów, którzy oczekują pozytywnego rozstrzygnięcia i końcowego rozwiązania wszystkich kwestii spornych związanych z kredytami, których Banki udzielały w walutach obcych (w tym przede wszystkim we franku szwajcarskim). Jedno jest pewne – Uchwała Sądu Najwyższego będzie miała moc zasady prawnej, co oznacza, że w praktyce właściwie niemożliwym będzie odejście od wyrażonych w niej poglądów. Uchwała Sądu Najwyższego w sprawie frankowiczów ma za zadanie przecięcie wszelkich wątpliwości, jakie wypłynęły przy okazji spraw sądowych.

Sześć pytań Pierwszej Prezes SN w sprawie frankowiczów

Wniosek o rozstrzygnięcie zagadnień prawnych sformułowany przez Pierwszą Prezes Sądu Najwyższego Małgorzatę Manowską razem z uzasadnieniem liczy sobie aż 44 stron. Pierwsza Prezes wskazuje w nim na rozbieżności w dotychczasowych orzecznictwie w sprawach kredytów walutowych odwołując się do wyroków, które wydawany były do tej pory zarówno przez Sądy Okręgowe, Apelacyjne oraz Sąd Najwyższy. We wniosku można zauważyć także liczne odwołania do orzecznictwa sądownictwa unijnego, w tym także do sprawy, która zapoczątkowała lawinę pozwów przeciwko bankom – Wyrok Trybunały Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r. (C-260/18, Kamil Dziubak i Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, ECLI:EU:C:2019:819).

Treść pytań do Sądu Najwyższego w sprawie frankowiczów

Pierwsza Prezes Sądu Najwyższego zadała Sądowi Najwyższemu następujące pytania:

1. Czy w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie wiąże konsumenta, możliwe jest przyjęcie, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów?
2. Czy w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu denominowanego w walucie obcej umowa ta może wiązać strony w pozostałym zakresie?
3. Czy w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie wiąże konsumenta, możliwe jest przyjęcie, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów?
4. Czy w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego do takiej waluty umowa może wiązać strony w pozostałym zakresie?
   Czy w przypadku nieważności lub bezskuteczności umowy kredytowej, w wykonaniu której bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają odrębne roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron, czy też powstaje jedynie jedno roszczenie, równe różnicy spełnionych świadczeń, na rzecz tej strony, której łączne świadczenie miało wyższą wysokość?
5. Czy w przypadku nieważności lub bezskuteczności umowy kredytowej z powodu niedozwolonego charakteru niektórych jej postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się od chwili ich wypłaty?
6. Czy, jeżeli w przypadku nieważności lub bezskuteczności umowy kredytowej którejkolwiek ze stron przysługuje roszczenie o zwrot świadczenia spełnionego w wykonaniu takiej umowy, strona ta może również żądać wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych przez drugą stronę?
   
   Pełną treść wniosku wraz z uzasadnieniem można przeczytać TUTAJ.

Czego dotyczą pytania zadane w sprawie frankowiczów?

Odpowiedź na pierwsze z postawionych pytań wydaje się oczywista, albowiem kwestia ta wydawała się rozstrzygnięta już w powołanym wyżej Wyroku TSUE ws. Państwa Dziubak. Jako zasadę przyjmuje się, że nie można uzupełniać luk po niedozwolonych postanowieniach umownych, które zostały wtłoczone do umowy kredytowej. TSUE dopuścił taką możliwość tylko, gdy brak uzupełnienia prowadzi do nieważności umowy, co według dla konsumenta byłoby niekorzystne. W takim wypadku dopuszczano możliwość uzupełnienia umowy, ale jedynie przepisem dyspozytywnym, którego jednak w polskim porządku prawny próżno szukać.
Pozostałe pytania postawione do rozstrzygnięcia Izbie Cywilnej SN są o wiele bardziej złożone, a odpowiedź na nie skieruje na stałe orzecznictwo w określoną stronę.
Pytanie drugie i trzecie dotyczy wprost tego, jak orzekać powinny sądy w sytuacji, gdy nie jest możliwe ustalenie kursu waluty, która ma posłużyć do wykonania umowy kredytu. Odpowiedź na te pytania przesądzi, czy sądy powszechne będą ustalać bezwzględną nieważność zawieranych umów, czy też konieczne będzie tzw. “odfrankowienie” kredytu, czyli utrzymanie umowy kredytowej bez klauzul przeliczeniowych.
Pytanie czwarte odnosi się do dwóch konkurencyjnych teorii, które przebijają się w orzecznictwie sądów cywilnych. Jedna z nich mówi, że w wypadku nieważności kredytu powstają dwa niezależne od siebie roszczenia każdej ze stron – banku względem konsumenta o zwrot kwoty kredytu oraz konsumenta względem banku o zwrot kwot wpłaconych na poczet nieważnej umowy kredytowej (teoria dwóch kondykcji). Druga z nich wskazuje, że kwoty wypłacone przez bank i wpłacone przez konsumenta podlegają wzajemnemu rozliczeniu już w wyroku sądu (teoria salda). Kwestia ta będzie niezwykle istotna podczas formułowaniu żądania pozwu.
Pytanie piąte ma za cel rozstrzygnięcie wątpliwości dotyczących terminu początkowego przedawnienia roszczenia o zwrot wypłaconego kredytu. Zgodnie bowiem z jednym z poglądów termin przedawnienia roszczeń banku liczyć należy od daty wypłaty kredytu, co prowadzić może do uznania, że są one przedawnione.
Szóste pytanie ma przeciąć kwestię dotyczącą ewentualnego wynagrodzenia na rzecz banku za korzystanie z kapitału. Pytanie to jest również niezwykle istotne z uwagi na informację, która pojawiła się niedawno w prasie, a z której wynika, że Raiffeisen Bank domaga się od Państwa Dziubak zasądzenia kwoty 790 995,07 złotych właśnie z tego tytułu. Więcej o tej sprawie można przeczytać TUTAJ.

Jaka może być treść Uchwały SN w kredytów frankowych?

Na rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego trzeba będzie poczekać do 25 marca 2021 r., jednakże możliwe wydaje się rozstrzygnięcie Sądu Najwyższej, w którym uzna, że:
– co do zasady nie ma możliwości uzupełnienia umowy przepisami krajowymi,
– konieczne jest unieważnienie całej umowy kredytowej z uwagi na abuzywność klauzul przeliczeniowych,
– zasadnym jest przyjęcie teorii salda przy wzajemnych rozliczeniach stron,
– bieg terminu przedawnienia dla banku nie zaczyna się od daty wypłaty środków na rzecz kredytobiorcy.
Żywię także nadzieję, że Sąd Najwyższy udzieli prokonsumenckiej odpowiedzi na ostatnie z postawionych pytań, które dotyczy wynagrodzenia za korzystanie z cudzego kapitału.

Podsumowanie

Reasumując, sprawy dotyczące frankowiczów od wielu miesięcy wzbudzają wiele emocji i rodzą wiele pytań. Potencjalne odpowiedzi na zadane pytania mogą z pewnością przeciąć raz na zawsze spory w sprawie kredytów udzielanych w walucie obcej. Należy mieć nadzieję, że Uchwała Sądu Najwyższego będzie korzystna dla konsumentów. Zapraszam również do zapoznania się z wpisem dotyczącym wstępnych kroków niezbędnych do podjęcia przed zaangażowaniem się w spór dotyczący kredytu frankowego. Wpis można znaleźć TUTAJ.