Czym jest zachowek?

Zachowek jest instytucją prawa, która ma chronić spadkobierców ustawowych przed zupełnym ich pominięciem przez spadkodawcę. Jest on swojego rodzaju kompromisem pomiędzy zasadą swobody testowania, a ochroną interesów spadkobierców ustawowych. Jeżeli spadkobierca pominął Cię w testamencie a jesteś jego bliską rodziną, to ten artykuł jest właśnie dla Ciebie. Dowiesz się w nim czym dokładnie jest zachowek, ile wynosi, komu przysługuje i jaki jest termin na jego dochodzenie.

Uprawnieni do zachowku

Kodeks cywilny stanowi, że zachowek należy się zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Kto jest więc konkretnie uprawniony do zachowku? Odpowiedź jest prosta: uprawnione do zachowku są osoby, które dziedziczyłyby w oparciu o porządek ustawowy, gdyby nie to, że spadkodawca sporządził testament i należą do wyżej wskazanej grupy. Należy pamiętać, że ustawa ogranicza uprawnionych do zachowku do zstępnych w stosunku do spadkodawcy. Mogą to być więc: dzieci, wnuki, prawnuki spadkodawcy itd.

Prawo do zachowku przysługuje oczywiście także małżonkowi spadkodawcy.

Prawo do zachowku nie przysługuje jednak wszystkim wstępnym. Uprawnieni do zachowku są bowiem tylko rodzice spadkodawcy (ale już nie jego dziadkowie).

Kto więc nie jest uprawniony do otrzymania zachowku? Wszyscy, którzy nie należą do ww. grupy osób. Należy jednak pamiętać, że spadkodawca może pozbawić zachowku (wydziedziczyć) osoby, które potencjalnie miałyby uprawnienie do zachowku.

Zachowek – czego można się domagać?

Przede wszystkim należy mieć na względzie, że roszczenie o zachowek jest roszczeniem pieniężnym. Dochodząc zachowku dochodzimy de facto zapłaty. Jeżeli więc, spadkodawca miał wyłącznie nieruchomości, które zapisał w testamencie jednej osobie, niemożliwym będzie dochodzenie wydania tych nieruchomości.

Wysokość zachowku zależna jest od wartości majątku spadkowego. Wartość zachowku to co do zasady połowa wartości udziału spadkowego. Jeżeli jednak uprawniony jest stale niezdolny do pracy albo jeżeli uprawniony zstępny jest małoletni, przysługuje mu aż 2/3 udziału spadkowego. W praktyce więc uprawniony do zachowku może żądać połowy (lub 2/3) tego, co otrzymałby, gdyby dziedziczył na podstawie ustawy, tyle że w pieniądzu.

Roszczenie o zachowek – przedawnienie

Roszczenie o zachowek jest roszczeniem pieniężnym. Ulega ono przedawnieniu na swoich odrębnych zasadach. Nie znajdują tu zastosowania ogólne przepisy o przedawnieniu. Roszczenie z tytułu zachowku przedawnia się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu. Oznacza to w uproszczeniu, że w ciąg pięciu lat od ogłoszenia testamentu, osoba uprawniona do zachowku powinna złożyć pozew o zapłatę. Proszę pamiętać, że upływ terminu przedawnienia oznacza, że roszczenia nie będzie można uzyskać od dłużnika na drodze sądowej. Terminu tego nie można przywrócić.

Pozew o zachowek – jak napisać

Pozew o zachowek nie różni się znacznie od innych pozwów w sprawach o zapłatę. Z punktu widzenia warunków formalnych zapraszam do lektury mojego artykułu na ten temat (LINK). Pamiętać trzeba, że opłata od pozwu o zapłatę zachowku podlega takim samym regułom jak pozew o zapłatę w innych sprawach – zależy od wysokości roszczenia. W uzasadnieniu pozwu o zachowek trzeba podać stopnień pokrewieństwa ze spadkodawcą, wykazać fakt sporządzenia testamentu. Pomocne będzie także przedstawienie postanowienia spadkowego lub aktu poświadczenia dziedziczenia.

W wypadku jakichkolwiek pytań, zapraszam do kontaktu.