Małżonkowie zawierając małżeństwo mogą zdecydować się na zawarcie małżeńskiej umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową. Jeżeli tego nie zrobią, to zasadą jest, iż między małżonkami, w chwili związania się węzłem małżeńskim powstaje ustrój wspólności majątkowej. Wspólność ta ustaje w określonych przypadkach (np. śmierć jednego z małżonków, rozwód) oraz w momencie zawarcia dobrowolnej umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową. Co jednak w sytuacji, gdy jeden z małżonków nie chce zawrzeć takiej umowy? Wówczas istnieje możliwość ustanowienia między małżonkami rozdzielności majątkowej w drodze orzeczenia sądu (rozdzielność majątkowa przed rozwodem). I to właśnie o tej instytucji będzie niniejszy wpis.

Rodzaje ustrojów małżeńskich

Generalnie ustrój majątkowy w małżeństwie może być uregulowany ustawowo (mocą samego prawa), w sposób umowny lub sądowy. Zanim jednak przejdę do opisania procedury ustanowienia sądowej rozdzielności majątkowej warto wymienić i krótko opisać poszczególne ustroje małżeńskie majątkowe.

W oparciu o przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyróżnić można:

• ustrój wspólności ustawowej (powstaje standardowo z chwilą zawarcia małżeństwa),
• ustrój rozdzielności majątkowej zwykłej (powstaje z chwilą upadłości jednego z małżonków lub separacji),
• ustrój rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków,
• ustrój wspólności rozszerzonej umownej,
• ustrój wspólności ograniczonej umownej.

Jeżeli nie były zawierane między małżonkami żadne umowy majątkowe (obowiązkowo w formie aktu notarialnego), to należy zakładać, że w małżeństwie panuje ustrój wspólności majątkowej.

Rozdzielność majątkowa przed rozwodem

Tak jak podkreślono na wstępie – rozdzielność majątkowa może zostać wprowadzona w drodze umowy między małżonkami. Jak każda jednak umowa, wymaga ona konsensusu czyli zgody obu stron. Niejednokrotnie dzieje się jednak tak, iż jeden z małżonków nie zgadza się na taką umowę. W takiej sytuacji można rozważyć ustanowienie rozdzielności majątkowej na mocy orzeczenia sądu.

Instytucja ustanowienia rozdzielności majątkowej przez sąd została ustanowiona w celu ochrony jednego z małżonków przed niekorzystnymi działaniami drugiego względem majątku wspólnego. Często bowiem zanim strony uzyskają orzeczenie rozwodowe, dochodzi między nimi do licznych spięć – także na bazie zarządzania majątkiem i wydawania wspólnych środków. Małżonek, który czuje się pokrzywdzony może domagać się wówczas ustanowienia sądowej rozdzielności majątkowej. Orzeczenie wydane przez sąd powoduje powstanie między małżonkami ustroju rozdzielności majątkowej, pomimo że strony w dalszym ciągu pozostają małżeństwem. Przepisem regulującym taką możliwość jest art. 52 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który wskazuje, że:

„§ 1. Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej.”

Rozdzielność majątkowa przed rozwodem – ważne powody

Przywołany przepis wskazuje więc wprost, że przesłanką do ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej między małżonkami jest istnienie ważnych ku temu powodów. Ogólnie rzecz ujmując ważnym powodem są takie okoliczności, które sprawiają, że w konkretnej sytuacji wspólność majątkowa nie służy dobry założonej rodziny lub nawet prowadzi do sytuacji sprzecznej z zasadami prawa rodzinnego. Przez ważne powody można rozumieć np.:

• uzależnienie małżonka od hazardu i trwonienie na ten cel wspólnych środków,
• lekkomyślne wydawanie środków wspólnych,
• lekkomyślne zaciąganie zobowiązań finansowych,
• długotrwała choroba jednego z małżonków, która uniemożliwia wspólne zarządzanie majątkiem,
• trwała faktyczna separacja małżonków uniemożliwiająca wspólny zarząd majątkiem

Rozdzielność majątkowa przed rozwodem – skutki

Sądowe ustanowienie rozdzielności majątkowej jest skuteczne wobec osób trzecich (art. 435 § 1 w zw. z art. 452 k.p.c.). Skutek ten może zostać rozciągnięty w czasie na okres poprzedzający wydanie wyroku (art. 52 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Oznacza to, iż wyrok orzekający rozdzielność majątkową przed rozwodem może stwierdzać, że jest ona ustanowiona z datą wsteczną. Pozwoli to jednemu z małżonków na uniknięcie odpowiedzialności finansowej za zobowiązania zaciągnięte lekkomyślnie przed drugiego z małżonków.

Rozdzielność majątkowa kancelaria prawo rodzinne Kraków

Podsumowując, rozdzielność majątkowa przed rozwodem może być skutecznym instrumentem chroniącym interesy małżonka pokrzywdzonego działaniem współmałżonka. Instytucja ta pozwoli także na zarządzanie częścią majątku w sytuacji długotrwałej choroby małżonka. Istotne jest także i to, że z rozdzielności majątkowej można skorzystać niezależnie od tego, czy prowadzone jest równolegle postępowanie rozwodowe. Małżonkowie nie muszą nawet planować rozwodu, a mogą uzyskać rozdzielność majątkową.

Jeżeli potrzebujecie Państwo pomocy z zakresu prawa rodzinnego, zachęcam do kontaktu.