Przestępstwo oszustwa (art. 286 k.k.) jest jednym z najbardziej powszechnych przestępstw popełnianych w Polsce. Co więcej, jest to przestępstwo, które jest w każdym roku popełniane w coraz większej ilości. Tytułem porządku można wskazać, że w 2000 roku stwierdzono nieco ponad 80.000 przypadków popełnienia takich przestępstw, podczas gdy w roku 2020 było uch już ponad 122.000. Taki rokroczny wzrost spowodowany został rozwojem przestrzeni, w której przestępstwo oszustwa może zbierać swoje żniwo. O ile w roku 2000, Internet w Polsce raczkował, o tyle już w roku 2020 stanowił podstawowe źródło komunikacji. W sieci Internet, niestety, znalazło się także miejsce dla osób nieuczciwych. Oszustwo w Internecie stało się poważnym problemem dla organów ścigania.
Oszustwo w kodeksie karnym
Przestępstwo oszustwa zostało opisane w art. 286 kodeksu karnego:
§ 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto żąda korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy.
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
§ 4. Jeżeli czyn określony w § 1-3 popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.
Koniecznym do przypisania oszustwa jest działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Istotne jest tutaj, że korzyść majątkowa nie musi polegać na przysporzeniu pieniężnym. Może to być np. osiągnięcie korzyści rzeczowej, czy też osiągnięcie korzystniejszych warunków transakcji. Co więcej, korzyść nie musi przypadać samemu sprawcy. Kolejnym elementem składającym się na przestępstwo oszustwa jest wprowadzenie pokrzywdzonego w błąd lub wyzyskanie jego błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. Istotą tego przestępstwa jest więc to, aby wprowadzenie lub wyzyskanie błędu można było powiązać z niekorzystnym dla pokrzywdzonego rozporządzeniem mieniem własnym lub cudzym.
Oszustwo w Internecie – istota
Różnicą pomiędzy klasycznym oszustwem, a oszustwem w Internecie jest miejsce działania sprawcy. W przypadku klasycznego oszustwa zazwyczaj musi dojść do spotkania pokrzywdzonego ze sprawcą w świecie rzeczywistym chociażby w celu ustalenia warunków transakcji. Oszustwo w Internecie takiego spotkanie nie wymaga. Wystarczające jest bowiem skontaktowanie się z drugą osobą za pośrednictwem popularnych komunikatorów lub nie mniej popularnych serwisów ogłoszeniowych. To właśnie te serwisy stanowią środowisko działania sprawcy. Wówczas do wprowadzenia w błąd dochodzi zazwyczaj w formie elektronicznej – np. poprzez podszycie się pod inną osobę, wystawienie na sprzedaż towaru, w którego posiadaniu dana osoba nie jest. Sprawcy zależy na tym, aby przekonać pokrzywdzonego co do okoliczności, które w rzeczywistości nie istnieją, a zatem wprowadza go w błąd. Do zaistnienia przestępstwa określanego popularnie jako oszustwo w Internecie konieczne jest jeszcze niekorzystne dla pokrzywdzonego rozporządzenie przez niego mieniem własnym lub cudzym. Najczęstszym wypadkiem w takiej sytuacji będzie wykonanie przelewu na konto sprawy, zalogowanie się na podrobioną stronę internetową i podanie np. numeru karty oraz kodu zabezpieczającego czy też realizacja płatności BLIK.
Sprawca przestępstwa oszustwa w Internecie bazuje więc na zaufaniu pokrzywdzonego i czasem na jego niedoświadczeniu życiowym.
Oszustwo w Internecie – gdzie zgłosić?
Oszustwo w Internecie, mimo że jest bardzo charakterystycznym typem przestępstwa, należy zgłosić w sposób tradycyjny. O tym jak złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa pisałem TUTAJ. Należy zgłosić organom ścigania w jaki sposób doszło do kontaktu z oszustem (tj. przez jaki portal), z jakiego maila lub nazwy użytkownika nastąpił kontakt oraz przekazać wszelkie dane, jakie otrzymano od oszusta. Im więcej danych uda się zebrać, tym większa szansa na pociągnięcie takiej osoby do odpowiedzialności.
Oszustwo w Internecie – jak się uchronić?
Odpowiedzieć na to pytanie można w najprostszy sposób – zachować ostrożność i stosować zasadę ograniczonego zaufania. Należy pamiętać, że sprawca swoim zachowaniem zawsze będzie zmierzał do uzyskania naszego zaufania. Może na przykład sugerować, że podobne transakcje zawierał już wcześniej z innymi osobami lub może powoływać się na własną, naglącą sytuację życiową. Wszystkie takie próby oszusta powinny zapalać czerwoną lampkę. W takiej sytuacji najlepiej nie podejmować nagłych decyzji i transakcję przeanalizować z inną osoba – np. członkiem rodziny. Proszę także pamiętać, aby nigdy osobie obcej nie podawać innym osobom danych pozwalających uzyskać dostęp do rachunku bankowego.
Adwokat prawo karne Kraków
Rozwój technologii spowodował, że sprawcy przestępstw uzyskali dodatkowe środowisku, w którym mogą działać – Internet. Wraz z jego popularyzacją, oszustwo w Internecie stało się problemem, z którym muszą radzić sobie organy ścigania. Ważne, aby przede wszystkich zachować ostrożność w Sieci. Jednakże, gdy już dojdzie do nieprzyjemnej sytuacji, ważne jest aby wiedzieć jak się zachować i gdzie zgłosić. Kancelaria oferuje pomoc w sprawach oszustw popełnionych za pośrednictwem Internetu.