W celu częściowego poradzenia sobie z problemem kosztowności oraz niewydolności polskiego systemu penitencjarnego, Ustawodawca zdecydował się na wdrożenie instytucji systemu dozoru elektronicznego (SDE) odbywania kary pozbawienia wolności. Choć rozwiązanie to ma tyleż samo zwolenników co przeciwników, po latach jej funkcjonowania należy ocenić ją jednak pozytywnie. System dozoru elektronicznego był już przedmiotem wpisu i można przeczytać go TUTAJ, natomiast przez lata został on rozszerzony i zmodyfikowany. Kto obecnie może odbywać karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego (SDE)? Jak wygląda odbywanie kary w SDE? Kto orzeka o możliwości odbywania kary w SDE? Jak wygląda orzekanie o SDE w Krakowie? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdziecie Państwo w niniejszym wpisie.

System dozoru elektronicznego – czym jest?

Kwestie związane z systemem dozoru elektronicznego reguluje kodeks karny wykonawczy. W art. 43b § 1 wskazuje, że dozorem elektronicznym jest kontrola zachowania skazanego przy użyciu środków technicznych. SDE może kontrolować przebywanie przez skazanego w określonych dniach tygodnia i godzinach we wskazanym przez sąd miejscu (dozór stacjonarny), bieżące miejsce pobytu skazanego, niezależnie od tego, gdzie skazany przebywa (dozór mobilny) oraz zachowywanie przez skazanego określonej minimalnej odległości od osoby wskazanej przez sąd (dozór zbliżeniowy). Pierwszy rodzaj dozoru stosowany jest do odbywania kary pozbawienia wolności. Dozór mobilny i zbliżeniowy służy natomiast odbywaniu środków zabezpieczających (środek zabezpieczający w postaci elektronicznej kontroli miejsca pobytu) i środków karnych (zakaz zbliżania się do określonych osób).

Odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego jest niebywale korzystne dla samego skazanego, który mówiąc kolokwialnie może odbywać karę we własnym domu i nie musi rezygnować z pracy. Dzięki temu rozwiązaniu, skazany nie będzie miał okazji zetknąć się ze światem zakładu karnego, który nierzadko demoralizował skazanego jeszcze bardziej zamiast pomagać mu w resocjalizacji. Dodać trzeba, że istotną korzyścią SDE jest to, że skazany nie musi na kilka (lub kilkanaście) miesięcy rezygnować z pracy. System dozoru elektronicznego zakłada bowiem, że skazany będzie w określonych godzinach przebywał poza miejscem zamieszkania w celu wykonywania pracy (np. w biurze). Najważniejsze jest jednak, aby na czas (ustalony przez Sąd) był on w stanie wrócić do miejsca zamieszkania.

System dozoru elektronicznego – dla kogo?

Zgodnie z kodeksem kafrnym wykonawczym, skazanemu można udzielić zezwolenia na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki:

1. wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą jednego roku i 6 miesięcy albo wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności w wymiarze niższym niż 3 lata i któremu do odbycia w zakładzie karnym pozostała część tej kary w wymiarze nie większym niż 6 miesięcy, a nie zachodzą warunki przewidziane w art. 64 § 2, art. 64a lub art. 65 § 1 i 2 Kodeksu karnego; (wyłączenie SDE wobec multirecydywistów);
2. odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie szczególne względy wskazujące, że w razie odbycia kary w tym systemie nie zostaną osiągnięte cele kary;
3. skazany posiada określone miejsce stałego pobytu;
4. osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły zgodę, o której mowa w art. 43h § 3;
5. odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne, o których mowa w art. 43h § 1.

Skazanych, którzy mogą ubiegać się o SDE można zatem podzielić na dwie grupy. Pierwsza to grupa, która została skazana na karę pozbawienia wolności w wymiarze nie wyższym niż 1 rok i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Druga grupa to sprawcy skazani na karę pozbawienia wolności w wymiarze niższym niż 3 lata, ale którym do odbycia kary w zakładzie karnym pozostało maksymalnie 6 miesięcy.

Zwrócić należy uwagę, że w pierwszym wypadku określono, że chodzi o karę orzeczoną, a nie karę pozostałą do odbycia. Na SDE nie będą się więc kwalifikować sprawcy przestępstw, wobec których orzeczono 2 lata pozbawienia wolności, a do odbycia (np. na skutek zaliczenia aresztu) pozostał im do odbycia rok kary pozbawienia wolności. Dodać trzeba, że kara pozostała do odbycia ma znaczenie przy drugiej grupie sprawców. Względem poprzedniego stanu prawne znacząco rozszerzono możliwość ubiegania się o odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego (niegdyś o SDE ubiegać mogła się osoba skazana na karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą jednego roku).

Mniej konkretnym warunkiem udzielenia zezwolenia na odbywanie kary w SDE jest brak względów celowościowych, dla których kara powinna być odbywana stacjonarnie. W tym kontekście znaczenie mają takie okoliczności jak uprzednia karalność skazanego, jego prowadzenie się poza zakładem karnym, skrucha i przyznanie się błędów.

System dozoru elektronicznego – podstawy odmowy

Sąd penitencjarny odmówi skazanemu odbycia kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, jeżeli wobec sprawcy orzeczono karę surowszą niż 1 rok i 6 miesięcy pozbawienia wolności albo jeżeli sprawcy, który odbywa karę maksymalnie 3 lat pozbawienia wolności pozostało do odbycia więcej 6 miesięcy. Podstawą odmowy udzielenia zezwolenia na odbywanie kary w SDE mogą być także kwestie techniczne. Może się bowiem okazać, że w miejscu odbywania kary w SDE nie ma sygnału, dzięki którego możliwe jest monitorowanie pobytu skazanego. W tym celu, przed wydaniem orzeczenia Sąd zwraca się do podmiotu obsługującego SDE o sprawdzenie sygnału pod konkretnych adresem. Osoba ubiegająca się o SDE musi także legitymować się zgodą osób, które z nią zamieszkują na odbywanie kary w SDE we wspólnym lokalu. Odmowa udzielenia takiej zgody jest co do zasady wiążąca dla Sądu i oznacza odmowę wyrażenia zgody na SDE. Sąd orzeknie jednak o możliwości wykonywania kary w SDE mimo braku zgody osoby wspólnie zamieszkującej ze skazanym jeżeli w sposób oczywisty nie wiąże się to z nadmiernymi trudnościami dla osoby, która tej zgody nie wyraziła, i narusza jej prywatność jedynie w nieznacznym stopniu. Istotne jest też to, że osoba która wyraziła zgodę na odbywanie przez skazanego kary w SDE nie może swojej zgody wycofać.

Dozór elektroniczny – gdzie składać

Postanowienie w przedmiocie zgody na odbywanie kary w SDE wydaje właściwy sąd penitencjarny, w okręgu którego skazany przebywa, zaś za wykonanie postanowienia odpowiada sąd penitencjarny, w okręgu którego kara ma zostać wykonana. Sądem penitencjarnym jest natomiast zawsze Sąd Okręgowy. Na postanowienie sądu w przedmiocie SDE służy zażalenie do sądu odwoławczego (Sądu Apelacyjnego). W przypadku Krakowa, wniosek należy złożyć w Sądzie Okręgowym w Krakowie V Wydziale Penitencjarnym (ul. Przy Rondzie 7, 31-547 Kraków). Ewentualne zażalenie od orzeczenia wydanego przez ten Sąd rozpoznaje natomiast Sąd Apelacyjny w Krakowie II Wydział Karny.

Z wnioskiem o zezwolenie na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego mogą wystąpić: sam skazany, obrońca skazanego, prokurator, prokurator, kurator sądowy oraz ewentualnie dyrektor zakładu karnego, w którym skazany przebywa. Co jasne, najczęściej wnioski takie są składane przez samych skazanych lub ich obrońców.

Złożenie wniosku o wykonywanie kary w systemie dozoru elektronicznego zwolnione jest od opłat.

System dozoru elektronicznego Kraków – adwokat Tomasz Krasoń Kancelaria Adwokacka w Krakowie prawo karne

Dozór elektroniczny jako instrument przeznaczony dla skazanych za stosunkowo lekkie przestępstwa jest dobrym rozwiązaniem, które stanowi pewną dolegliwość (ograniczenie przemieszczania się), ale jednocześnie zezwala na resocjalizację w warunkach wolnościowych nie pozwalając skazanemu zetknąć się z tak zwanymi subkulturami więziennymi. Złagodzone niedawno warunki jego stosowania zachęcają do korzystania z tej instytucji. Proszę pamiętać, że wniosek powinien być należycie uargumentowany, poparty dokumentami, a także nie zawierać błędów formalnych. Sprawnie napisany wniosek może także pomóc we wstrzymaniu wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności.