Często odrzucenie spadku po członku rodziny jest jedyną słuszną decyzją. Kłopotliwe spadki zdarzają się bowiem znacznie częściej niż pieniężne spadki po „dziadku z Ameryki”. Nikt nie chce z własnej woli spłacać długu pozostawionego po innej osobie. Pamiętajmy jednak, że w sytuacji, gdy mamy dzieci, one również, podobnie jak dorośli, muszą odrzucić niechciany spadek. Konsekwencje nieodrzucenia spadku przez małoletnich mogą być stosunkowo kłopotliwe. Na pewno warto jest uniknąć takiej sytuacji, zwłaszcza, że dochować należy jedynie kilku formalności. Odrzucenie spadku imieniem dziecka jest nierzadko czynnością konieczną dla ochrony interesów dzieci.

Konsekwencje milczącego przyjęcia spadku

Podkreślić należy, że termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku jest stosunkowo krótki. Wynosi on sześć miesięcy, które liczone są od daty, w której spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Datą początkową może być więc tu np. powzięcie wiadomości o śmierci spadkodawcy. Niezłożenie żadnego oświadczenia we wskazanym terminie jest równoznaczne z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że w takim wypadku spadek zostaje przyjęty, jednakże odpowiedzialność za długi spadkowe jest ograniczona tylko do wartości czynnej spadku. Wszystkie poczynione uwagi dotyczą także sytuacji, w której spadkobiercami są małoletni. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza a nie wprost ma w takiej sytuacji chronić spadkobiercę przed odziedziczeniem znaczących długów. Choć instytucja ta jest korzystna dla spadkodawcy, to jednak wiąże się z dodatkowymi obowiązkami i koniecznością uczestniczenia w postępowaniach prowadzonych przez wierzycieli spadkodawcy. Z perspektywy osoby małoletniej, która potencjalnie mogłaby odziedziczyć spadek obciążony długami dużo lepszym rozwiązaniem jest jego odrzucenie.

Etapy odrzucenia spadku imieniem dziecka

Pamiętać trzeba, że termin dla dziecka biegnie zazwyczaj od momentu odrzucenia spadku przez rodzica. Dzięki temu jasnym jest to, kiedy termin na odrzucenie spadku imieniem dziecka zaczyna swój bieg (ma swój początek).

Spadku małoletni z oczywistych względów samodzielnie odrzucić jednak nie może. Samodzielnie tej decyzji nie może także podjąć rodzic małoletniego (jego imieniem), ponieważ jest to czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletniego. Konieczna jest więc zgoda sądu rodzinnego. W tym celu należy do właściwego sądu, wydziału rodzinnego, skierować wniosek o zezwolenie na odrzucenie spadku imieniem małoletniego. Sądem właściwym jest sąd miejsca zamieszkania małoletniego. Po uzyskaniu pozytywnego rozstrzygnięcia, możliwe dopiero staje się odrzucenie spadku w imieniu małoletniego przed sądem lub notariuszem.

Ważne jest, aby wniosek kierowany do sądu rodzinnego był sporządzony rzetelnie. Dobrze jest od razu przedstawić sądowi argumentację przemawiającą za tym, że w interesie małoletniego leży odrzucenie spadku. Sam fakt obciążenia długami nie jest jeszcze wystarczający. Może się bowiem okazać, że oprócz kilku długów, spadkobierca pozostawił znaczny majątek przewyższający zadłużenie. Konieczne jest udokumentowanie, że masa spadkowa nie ma wartościowych aktywów, a obciążenie długami jest znaczne.

Dopiero po uzyskaniu zgody sądu na dokonanie imieniem dziecka czynności przekraczającej zwykłego zarządu (art. 101 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) możliwe jest złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Może to nastąpić przed sądem lub notariuszem.

Jakie dowody są potrzebne do wniosku o zezwolenie na odrzucenie spadku imieniem dziecka?

W kwestii udowodnienia tego, że spadek rzeczywiście jest obciążony, rodzice mają w zasadzie dowolność. Sąd w ramach swobodnej oceny oceni wszystkie przedstawione dowody. Użyteczne w tym zakresie mogą okazać się np.:

• wezwania do zapłaty kierowane do spadkodawcy,
• zaświadczenie z ZUS o zaległościach z tytułu nieopłacanych składek,
• zaświadczenie z Urzędu Skarbowego o zadłużeniu z tytułu nieopłacanych przez spadkodawcę podatków,
• wyroki lub nakazy zapłaty przeciwko spadkodawcy.

Ww. dokumenty są pomocne do wydania przez sąd rodzinny zezwolenia na odrzucenie spadku imieniem małoletnich. Konieczne jest bowiem wykazanie, że w interesie małoletniego leży niedziedziczenie po konkretnym spadkodawcy.

Co z terminem na odrzucenie spadku imieniem dziecka?

Niestety, często zdarza się, że termin sześciu miesięcy nie jest wystarczający na uzyskanie postanowienia sądu rodzinnego. Zwykle okres oczekiwania na takie postanowienie może potrwać nawet i rok. Czy w takim wypadku termin na odrzucenie spadku obciążonego długami imieniem małoletniego przepada? Na szczęście tak się nie dzieje. Formalistyczne rozumienie art. 1015 k.c. prowadziłoby bowiem do pokrzywdzenia małoletniego, który nie ma przecież wpływu na terminy rozpoznawania wniosków przez sądy rodzinne. Orzecznictwo wypracowało kilka różnych koncepcji, które mają ratować sytuację dziecka.

Pierwsza z nich zakłada, że złożenie wniosku o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka powoduje przerwanie biegu sześciomiesięcznego terminu do odrzucenia spadku. Zaczyna on biec od nowa po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowego. W tej sytuacji, po wydaniu przez sąd rodzinny postanowienia rodzic ma kolejne sześć miesięcy na odrzucenie spadku.

Druga z koncepcji zakłada, że termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka nie biegnie na czas trwania postępowania sądowego i biegnie dalej dopiero po jego prawomocnym zakończeniu. W tej sytuacji, im szybciej złożymy wniosek do sądu rodzinnego, tym więcej czasu zostanie nam do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po jego rozpoznaniu.

Trzeci sposób to przyjęcie, że w czasie trwania postępowania sądowego termin do odrzucenia spadku dla małoletniego nie biegnie, jednakże złożenie oświadczenia w imieniu małoletniego powinno nastąpić niezwłocznie po uprawomocnieniu się postanowienia sądowego, w sytuacji gdy termin sześciomiesięczny upłynąłby w trakcie trwania postępowania przed sądem. Tu kluczowe jest pojęcie niezwłoczności. Uznać należy, że odrzucenie spadku imieniem dziecka powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki po uzyskaniu prawomocnego postanowienia sądu o zezwoleniu na odrzucenie spadku imieniem dziecka.

Koncepcja formalistyczna mówiąca, że tak przeprowadzenie postępowania przed sądem rodzinnym jak i złożenie oświadczenia w imieniu małoletniego musi zmieścić się w sześciomiesięcznym terminie nie znajduje na szczęście uznania w oczach sądów.

Adwokat prawo rodzinne Kraków prawo spadkowe

Bez względu na przyjętą koncepcję, złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku imieniem dziecka, winno nastąpić jak najszybciej. Dla zachowania interesów dziecka lepiej pośpieszyć się zarówno ze złożeniem wniosku o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zwykły zarząd majątkiem małoletniego polegającej na odrzuceniu spadku, jak i z samym złożeniem oświadczeni a o odrzuceniu spadku przed sądem lub notariuszem. Konsekwencje spóźnienia się z podjęciem czynności mogą być stosunkowo nieprzyjemne dla dziecka, ponieważ może zostać wciągnięte w szereg procesów prowadzonych przez wierzycieli zadłużonego spadkodawcy. Z tego względu lepiej dopilnować wszystkich terminów oraz obowiązków i odrzucić spadek imieniem dziecka. W tym celu konieczne jest sporządzenie stosownych wniosków do sądu. W ramach swojej działalności kancelaria zajmuje się sporządzaniem takich wniosków jak również reprezentowaniem stron w tego typu postępowaniach.