Często spotykam się w praktyce z prośbą klienta, że “chce założyć sprawę w sądzie”. To potoczne stwierdzenie oznacza ni mniej, ni więcej jak to, że chciałby, żeby jego sprawą zajął się sąd. Najczęściej ma na myśli sprawę cywilną, czyli jest zainteresowany złożeniem pozwu. Należy sobie zdawać sprawę, że jakkolwiek wszystkie wymogi, jakie musi spełnić takie pismo procesowe (bo nim w istocie jest pozew) są zapisane w kodeksie postępowania cywilnego, to nierzadko złożenie kompletnego pozwu bywa trudne. Trzeba pamiętać, że złożenie kompletnego pozwu jest niezwykle ważne w sprawach, w których zależy nam na czasie.

Pozew a powództwo

Pierwszą rzeczą, którą należy sobie uświadomić jest to, że “pozew” nie jest synonimem “powództwa”. Powództwo jest tym, czego domagamy się od drugiej strony – to nasze roszczenie, które przedstawiamy sądowi. Sąd takie powództwo ocenia po przeprowadzeniu wszystkich dowodów dopuszczonych w sprawie i wydaje wyrok, w którym powództwo uznaje za zasadne lub nie. Tymczasem pozew jest sformalizowanym sposobem przedstawienia naszego roszczenia (powództwa) sądowi. Pozew stanowi bardzo specyficzne pismo procesowe, albowiem jest to pismo procesowe, które wszczyna sprawę przed sądem, inicjuje ciąg zdarzeń, które prowadzą do orzeczenia kończącego sprawę. Z pozwu musi wynikać dokładnie, z czego wywodzimy nasze roszczenie, czyli na czym opieramy powództwo. W skrócie można powiedzieć, że pozew jest opakowaniem, a powództwo jego zawartością.

Wymogi formalne pozwu

I. Oznaczenie sądu właściwego do rozpoznania pozwu

Adresatem naszego pozwu zawsze jest sąd, a nie nasz przeciwnik. To sąd będzie rozstrzygał, czy powództwo jest zasadne, a nasz przeciwnik będzie tylko stroną tego postępowania. Oczywiście najwygodniej jest, gdy właściwym jest sąd, w którym akurat powód (osoba, która wnosi pozew) zamieszkuje. Nie zawsze jest to jednak możliwe. Szczegółową problematykę właściwości miejscowej regulują przepisy od art. 27 do 42 k.p.c. Ogólną zasadą jest to, że pozew składamy do sądu właściwego dla naszego przeciwnika. Niemniej kodeks przewiduje szereg wyjątków od tej zasady. I tak dla przykładu pozew o wydanie nieruchomości wytacza się przed sąd właściwy dla położenia nieruchomości, pozew o alimenty można wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania osoby uprawnionej (najczęściej chodzi o dziecko, choć niekoniecznie), a pozew zawierający roszczenie z czynności bankowej możemy wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania powoda (tutaj mieszczą się wszystkie pozwy związane z kredytami frankowymi).

II. Oznaczenie stron i wskazanie ich adresów

Kolejnym krokiem jest wskazanie, kto będzie stroną wszczętego postępowania. Z pozoru prosta czynność ma nierzadko kluczowe znaczenie. Powód musi podać swoje imię, nazwisko, adres zamieszkania oraz numer PESEL. O ile wskazanie własnego adresu nie nastręcza trudności, o tyle określenie miejsca zamieszkania (siedziby) przeciwnika jest już bardziej kłopotliwe. Aby sprawa mogła zawisnąć przed sądem, najpierw należy pozwanemu pozew doręczyć. Wskazanie błędnego adresu może zatamować postępowanie na długi czas. Podajemy więc imię i nazwisko pozwanego (lub jego nazwę) oraz adres zamieszkania lub siedziby. Szczęśliwie, powód jest zwolniony z obowiązku wskazania numeru PESEL pozwanego, który ustala sąd.

III. Oznaczenie pełnomocnika

Jeżeli pozew w naszym imieniu wnosi pełnomocnik, to nie musimy się martwić, bo profesjonalny pełnomocnik na pewno zadba o ten element pozwu. Niemniej jednak może się zdarzyć, że występujemy w sprawie jako bliska rodzina powoda, w jego imieniu. Wówczas stroną (powodem) jest ta osoba bliska, a my występujemy w charakterze jej pełnomocnika i spoczywa na nas obowiązek wskazania tego w treści pozwu.

IV. Oznaczenie rodzaju pisma

Oznaczenie rodzaju pisma nie powinno nastręczać trudności – jest to po prostu pozew. Warto oczywiście wskazać, czy jest to np. pozew o zapłatę, pozew o rozwód, czy pozew o alimenty. Jeżeli pomylimy się w tym miejscu, to nie będzie to miało jednak wiodącego znaczenia, jeżeli z treści pozwu wynika, czego właściwie żądamy.

V. Dokładnie określenie żądania pozwu

Ten jeden z najważniejszych elementów naszego pozwu jest czasem nazywany petitum pozwu. To w tym miejscu przedstawiamy sądowi, to czego żądamy i o co wnosimy. Sposób określenia żądanie będzie zależał od sprawy, z jaką zwracamy się do sądu. Inaczej sformułujemy żądanie domagając się po prostu zapłaty, inaczej, gdy chcemy wydania naszej rzeczy, a inaczej gdy będziemy chcieli ustalić treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Pamiętać trzeba, że sformułowane żądanie musi być dla sądu zrozumiałe, jednoznaczne i ścisłe. Nie ma np. mowy, aby żądanie zadośćuczynienia skwitować słowami: “żądam od pozwanego stosownego zadośćuczynienia”. Konieczne jest wskazanie kwoty żądania, a także ewentualnie daty, od której będziemy domagać się odsetek. Szczegółowe sposoby określenia żądania pozwu będą poruszane w kolejnych wpisach.

VI. Wartość przedmiotu sporu

Należy ją wskazać w sprawach, w których przedmiotem są prawa majątkowe. Chodzi tu o prawa majątkowa w dość szerokim rozumieniu (mieści się tu również np. roszczenie o wydanie rzeczy, gdzie wartością przedmiotu sporu jest po prostu wartość rzeczy). W wypadku, gdy dochodzimy roszczenia pieniężnego, to nie jest koniecznym wskazanie osobno wartości przedmiotu sporu, ponieważ jasnym jest, że stanowi ona po prostu sumę kwot dochodzonych w pozwie.

VII. Oznaczenie daty wymagalności roszczenia

Wymagalność to stan, w którym nasze roszczenie może być skutecznie dochodzone przed sądem. Istnienie i data wymagalności naszego roszczenia to kwestia indywidualna – zależy od rodzaju sprawy, którą wnosimy do sądu. Często uznaje się, że roszczenie jest wymagalne, gdy minął termin płatności.

VIII. Opłata od pozwu

Uiszczenie właściwej opłaty od pozwu to podstawowy warunek formalny pozwy. Proszę pamiętać, że sąd nie podejmie żadnej czynności, dopóki nie otrzyma właściwej opłaty. Jeżeli razem z pozwem nie składamy wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, to musimy samodzielnie określić rodzaj i wysokość opłaty, które zależą od rodzaju sprawy (czasem jest to opłata stosunkowa wyrażona w procentach, a czasem stała kwota). Jeżeli nie opłacimy pozwu lub opłacimy go złą kwotą, to nie musimy panikować – sąd w pierwszej kolejności wezwie nas do jej uzupełnienia wskazując dokładną kwotę podlegającą wpłacie pod rygorem jego zwrotu. Opłatę możemy wnieść przelewem na rachunek bankowy sądu (numery rachunków bankowych znajdziecie Państwo na stronach internetowych konkretnych sądów) lub gotówką w kasie (obecnie utrudnione ze względu na pandemię).

IX. Informacja o mediacji

We wnoszonym pozwie musimy określić, czy próbowaliśmy się “dogadać” z naszym przeciwnikiem poza sądem, ugodowo oraz opisać, jak ta próba się skończyła. Jeżeli nie podjęliśmy próby rozwiązania sprawy poza sądem, to również powinniśmy określić dlaczego nie (np. kategoryczne stanowisko pozwanego). Obowiązek wskazania tej informacji ma za zadanie zachęcić strony do ugodowego załatwiania spraw poza murami sądów, co w zamyśle ma odciążyć polski wymiar sprawiedliwości.

X. Uzasadnienie pozwu

To część opisowa pozwu. Powinniśmy w niej zawrzeć wszelkie informacje, fakty i wymienić dowody na ich poparcie. Zawsze konieczne jest opisowe przedstawienie naszej sprawy, tak aby dobrze ją sądowi “wytłumaczyć”. Należy pamiętać, że nie ma obowiązku określania konkretnej podstawy prawnej naszego żądania. W zasadzie jest dokładnie odwrotnie – my przedstawiamy stan sprawy i fakty, a sąd stosuje odpowiednie przepisy prawa.

XI. Wymienienie załączników

Na końcu pozwu powinniśmy sporządzić spis załączników, które przedstawiamy wraz z pozwem. Jest to element pozwu, który ma za zadanie uporządkować dokumenty, które przekazujemy sądowi. Powinniśmy zadbać o to, aby nasza lista była dokładna, albowiem pozwoli to lepiej zorientować się w tym, co konkretnie składamy. Kwestia ta jest szczególnie istotna, gdy składamy do sądu oryginały dokumentów (akta stanu cywilnego, odpisy orzeczeń). Pamiętajmy, że razem z pozwem musimy przedłożyć także odpis dla przeciwnika razem ze wszystkimi załącznikami. Warto więc wskazać w załącznikach, że z pozwem składamy odpis dla pozwanego. Jeżeli opłatę sądową uiszczaliśmy przelewem lub przekazem, powinniśmy wymienić jako załącznik dowód uiszczenia opłaty.

XII. Odpisy dla przeciwników

Jak wskazano w punkcie XI. do pozwu musimy załączyć odpisy pozwu dla przeciwników. Ilość odpisów zależy od ilości przeciwników (jeden odpis dla każdego z nich). Raz jeszcze podkreślam że do każdy odpis musi zawierać komplet załączników.

XIII. Podpisanie pozwu

Klarownym jest, że pozew, jak każde inne pismo, musi zawierać nasz podpis. Jak każdy nasz podpis nie musi być on czytelny, jednak ważnym jest, aby był on zindywidualizowany. Podpisem nie jest nadrukowanie własnego imienia i nazwiska oraz nabicie pieczątki z imieniem i nazwiskiem (faksymile).

XIV. Fakultatywne elementy pozwu

Oprócz wymienionych wyżej warunków brzegowych uznania pisma do sądu za pozew, pozew może zawierać także takie elementy jak:

• wniosek o zwolnienie od kosztów (gdy nie wnosimy opłaty sądowej) wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym majątku dochodach i źródłach utrzymania (wzór oświadczenia znajdziesz tutaj),
• wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu,
• wniosek o zabezpieczenie powództwa,
• wnioski dowodowe np. o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, dowodu z przesłuchania świadków, wniosek o zwrócenie się do innego organu o wydanie konkretnego dokumentu,
• wniosek o rozpoznanie sprawy w postępowaniu nakazowym.

Podsumowanie

Jak widać, sporządzenie pozwu jest stosunkowo sformalizowaną czynnością. Pozew niezawierający któregokolwiek z elementów obligatoryjnych nie będzie przez sąd rozpoznany bez jego wcześniejszego uzupełnienia. Jakkolwiek w teorii przepisy prawa procesowego pisane są tak, aby były zrozumiałe i jasne dla każdego, tak często skomplikowanie sprawy powoduje, że konieczne jest zwrócenie się o pomoc do specjalistów. Korzystanie z usług adwokata w przypadku planowania wniesienia pozwu powoduje, że nie musimy się martwić o to, że nie spełnimy któregoś z warunków formalnych. Dodatkowo adwokat pozwoli na takie zaplanowanie podejmowanych działań, aby sprawa została rozstrzygnięta przez sąd w jak najkrótszym terminie (bez wezwań o uzupełnienie braków) i znacznie przybliży nas do uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia.