Decyzja o złożeniu pozwu o rozwód zawsze powinna zostać poprzedzona gruntownym przemyśleniem. Trzeba bowiem pamiętać, że jakkolwiek do zawarcia małżeństwa potrzebna jest zgodna wola dwóch osób wyrażona w odpowiednich okolicznościach, tak rozwiązanie małżeństwa jest możliwe jedynie w formie rozwodu orzeczonego wyrokiem sądu. Dzieje się tak z uwagi na to, że instytucji małżeństwa jest traktowana w systemie prawa bardzo poważnie i uznaje się, że wyjście ze związku małżeńskiego musi zostać zaaprobowane przez niezależny sąd, aby strony w tej materii nie podjęły zbyt pochopnej, nieprzemyślanej decyzji, która ponadto mogłaby godzić w dobro małoletnich dzieci. W tym artykule postaram się przybliżyć czym właściwie jest rozwód, co musi się stać, aby taki rozwód otrzymać, a także jakie mogą być rozstrzygnięcia sądu orzekającego w tej sprawie.

Przesłanki orzeczenia rozwodu

Zgodnie z art. 56 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, każdy małżonek może żądać rozwiązania małżeństwa przez rozwód w przypadku trwałego i zupełnego rozkładu pożycia. Pożycie małżeńskie można natomiast rozpatrywać w kilku sferach: więzi duchowej, więzi fizycznej i więzi gospodarczej (finansowej). Wystarczy, że jedna z ww. sfer między małżonkami pozostaje aktualna, a nie będzie można uznać, że nastąpił zupełny rozkład pożycia.

W praktyce uznaje się, że więź duchowa zostaje między małżonkami zerwana, gdy nie ma już między nimi miłości. Poprawne stosunki małżonków utrzymywane czy to dla dobra i w interesie dzieci, czy dla podtrzymania stosunków z dalszą rodziną nie uzasadniają przyjęcia, że nie nastąpiło zerwanie więzi duchowej.

Więź fizyczna pomiędzy małżonkami ustaje, gdy małżonkowie przestają ze sobą współżyć. Pamiętać należy, że zerwanie tej więzi musi wynikać z woli stron, a nie z przymusowej sytuacji, w której się znaleźli (długotrwały wyjazd czy choroba).

Powiązania gospodarcze i finansowe, które powstają między małżonkami stanowią o istnieniu między nimi więzi gospodarczej. Zerwanie tejże więzi, która może prowadzić do orzeczenia rozwodu polega najczęściej na tym, że małżonkowie zaprzestają wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Za przejaw zerwania tej więzi uznaje się m.in.: zaprzestanie wspólnego zamieszkiwania, nieponoszenie wspólnie wydatków na życie, nieorganizowanie codziennych zakupów i wydatków. Jednocześnie proszę pamiętać, że sam fakt zamieszkiwania pod wspólnym dachem nie oznacza, że pomiędzy małżonkami istnieje więź gospodarcza. Do jej wytworzenia potrzeba bowiem czegoś więcej niż wspólny adres zamieszkania.

Trwałość rozkładu pożycia polega natomiast na tym, że ww. więzi zostają zerwane na zawsze, a nie jedynie tymczasowo na okres trwania przeszkody.

Negatywne przesłanki orzeczenia rozwodu

Proszę pamiętać, że orzeczenie rozwodu nie będzie możliwe, gdy mimo wystąpienia zupełnego i trwałego pożycia małżeńskiego, na jego skutek miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci lub jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Podobnie orzeczenie rozwodu nie będzie możliwe, gdy jego orzeczenia żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi na to zgodę lub gdyby jego odmowa była w konkretnych okolicznościach sprawy sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Odmowa rozwodu mogłaby zostać uznana za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego np. w sytuacji gdyby małżeństwo stron pozostawało fikcją od wielu lat, a małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia założył w tym czasie nową rodzinę.

Sposoby orzeczenia rozwodu

Wyróżnić należy orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie (za zgodą małżonków), z winy jednego małżonka, z winy obu małżonków.

Najszybszym i najbardziej bezproblemowym sposobem rozwiązania małżeństwa jest rozwód bez orzekania o winie. Wówczas oboje małżonkowie przyznają, że nastąpił między nimi trwały i zupełny rozkład pożycia i rzadko zdarza się, aby sąd takie zgodne oświadczenie kwestionował prowadząc pogłębione postępowanie dowodowe. Zazwyczaj rozwód bez orzekania o winie skończyć się może na jednej tylko rozprawie.

W przypadku pozostałych dwóch sposobów rozwiązania małżeństwa, sąd będzie natomiast (poza przesłuchaniem stron, które jest obowiązkowe, prowadził także postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia tego, kto ponosi winę za trwały i zupełny rozkład pożycia. Może się okazać, że żona wnosi o rozwiązanie małżeństwa z winy męża, a mąż z winy żony. Wówczas Sąd może orzec rozwód zarówno z winy męża, z winy żony, jak i z winy obu stron. Sprawa ta ma bardzo doniosłe znaczenie – nie jest to jedynie kwestia „postawienia na swoim”. Orzeczenie rozwodu z winy którejkolwiek ze stron może prowadzić do powstania daleko idących skutków prawnych w przyszłości.

Jakie są skutki rozwodu z orzeczeniem o winie?

Zwrócić należy uwagę, że wina w rozkładzie pożycia małżeńskiego wpływa na potencjalne alimenty dochodzone przez drugiego z małżonków, czy to już w postępowaniu rozwodowym, czy też później.

Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który równocześnie znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka dostarczania środków utrzymania w zakresie usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego. Granicą obowiązku alimentacyjnego jest więc z jednej strony usprawiedliwiona potrzeba małżonka nieuznanego za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, z drugiej strony możliwościami finansowymi drugiego małżonka, a z trzeciej wystąpieniem stanu niedostatku rozumianego jako brak możliwości zaspokajania wszystkich podstawowych potrzeb życiowych.

Gdy jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a w związku z rozwodem nastąpi istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, małżonek winny rozkładu obowiązany jest do przyczyniania się zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb niewinnego, chociażby nie znajdował się w niedostatku. Tym samym, sytuacja małżonka uznanego za wyłącznie winnego rozkładu pożycia jest znacząco bardziej skomplikowana. W takich okolicznościach bowiem obciąża go obowiązek alimentacyjny nawet w sytuacji, gdy drugi małżonek nie znajdzie się w trudnej sytuacji majątkowej.

Obowiązek dostarczania środków utrzymania wygasa w przypadku zawarcia przez uprawnionego małżonka nowego małżeństwa. Proszę jednak pamiętać, że gdy zobowiązany jest małżonek nie uznany za winnego, obowiązek wygasa z upływem 5 lat od rozwodu, chyba że z powodu wyjątkowych okoliczności Sąd na żądanie uprawnionego przedłuży powyższy termin.

Inne elementy wyroku rozwodowego

Wyrok orzekający rozwód najczęściej nie kończy się na rozwiązaniu przez sąd małżeństwa. Najczęściej zawarte są w nim także inne rozstrzygnięcia, do których należą orzeczenie o:

• władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem małżonków,
• kontaktach rodziców z dzieckiem,
• alimentach ponoszonych na dziecko małżonków,
• sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania.

Wyjątkowo sąd może orzec także o podziale majątku stron, jednakże tylko w sytuacji gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Sytuacja taka nastąpi w zasadzie tylko, gdy małżonkowie od razu wskażą sądowi zgodny sposób majątku wspólnego, a wątpliwości nie budzi skład tego majątku. O składnikach majątku małżeńskiego pisałem TUTAJ.

Podsumowanie

Jak widać proces rozwiązania małżeństwa jest stosunkowo skomplikowany i obwarowany wieloma zastrzeżeniami. Przed podjęciem decyzji o złożeniu pozwu o rozwód zawsze warto kilka razy zastanowić się nad słusznością takiego działania i przemyśleć, czy żądać rozwodu z orzeczeniem o winie czy bez. To którą formę wybierzemy wpłynie nie tylko na długość postępowania, ale także na to, jakie dowody będą przeprowadzane przed sądem oraz wpłynie również na dalsze życie stron. Warto więc przed złożeniem pozwu sprawę skonsultować z osobą, która przeprowadzi małżonka zdecydowanego na rozwód przez postępowanie.