Nierzadko zaawansowany wiek lub choroba powodują, że niemożliwe staje się zrealizowanie założonych celów, zadań lub marzeń. Czasem dzieje się też niestety tak, że choroba doprowadza naszych bliskich do stanu, w którym sami potrzebują naszej pomocy, gdyż inaczej nie są w stanie funkcjonować. W takim wypadku nie jest wystarczające wsparcie w czynnościach życia codziennego, jak zakupy, przygotowywanie posiłków, karmienie czy pomoc w poruszaniu się. Życie toczy się przecież dalej, a sprawy urzędowe niekiedy nie mogą poczekać i wymagają podjęcia decyzji. W takich wypadkach jedynym rozwiązaniem może okazać się złożenie we właściwym sądzie wniosku o ubezwłasnowolnienie częściowe lub całkowite.

Wniosek o ubezwłasnowolnienie – przesłanki

Na początek powiedzieć trzeba, że w polskim porządku prawnym wyróżniamy dwa rodzaje ubezwłasnowolnienia: całkowite i częściowe.

Ubezwłasnowolnienie częściowe może dotyczyć tylko osób pełnoletnich, a jego przyczyną może być choroba psychiczna, niedorozwój umysłowy albo innego rodzaju zaburzenie psychiczne, w szczególności pijaństwo lub narkomania. Dodatkowym warunkiem jest to, aby stan takiej osoby nie uzasadniał ubezwłasnowolnienia całkowitego (które jest ze swojej istoty szersze), a potrzebna było jej jedynie pomoc w prowadzeniu spraw.

Ubezwłasnowolnienie całkowite można orzec wobec osoby, która ukończyła 13 lat, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomani, nie była w stanie kierować swoim postępowaniem. Chodzi tutaj o sytuacje, w których osoba taka nie jest w stanie podejmować decyzji (np. z uwagi na brak przytomności) lub nie jest w stanie podejmować racjonalnych decyzji, a jej dalsze samodzielne funkcjonowanie może zagrać jej dobru. Proszę pamiętać, że powszechnie przyjętym w orzecznictwie standardem jest to, że ubezwłasnowolnienie może nastąpić tylko wtedy, gdy jest to podyktowane dobrem osoby chorej i leży w jej interesie, w żadnym natomiast wypadku nie może wynikać z interesu wnioskodawcy lub innej osoby trzeciej (patrz Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 18 kwietnia 2018 r. IV CSK 587/17 ).

Jak złożyć wniosek o ubezwłasnowolnienie?

Pierwsza rzeczą, jaką trzeba ustalić, jest to do jakiego Sądu powinniśmy się zwrócić z wnioskiem. Sprawy o ubezwłasnowolnienie należą do właściwości sądów okręgowych, które rozpoznają je w składzie trzech sędziów.

Wniosek w przedmiocie ubezwłasnowolnienia może złożyć małżonek osoby, której wniosek dotyczy, jej krewni w linii prostej (dzieci, rodzice, dziadkowie) oraz rodzeństwo, a także jej przedstawiciel ustawowy. Postępowanie toczy się natomiast z udziałem prokuratora, który powinien czuwać nad jego przebiegiem.

Wniosek o ubezwłasnowolnienie podlega opłacie stałej w kwocie 100,00 złotych. Należy jednak liczyć się, że w sprawie dojdą także koszty biegłych, których udział w postępowaniu będzie konieczny. Koszt biegłych może się wahać w zależności od ich specjalizacji.

Co powinno znaleźć się we wniosku o ubezwłasnowolnienie?

Wniosek o ubezwłasnowolnienie, czy to całkowite czy częściowe, jak każde pismo procesowe, musi zawierać swoje motywy, czyli uzasadnienie. Powinniśmy dokładnie opisać sytuację życiową osoby, której wniosek dotyczy. Należy skupić się w szczególności na jej stanie zdrowia oraz umotywować dlaczego uważamy, że osoba ta przestała być samodzielna, w jakim zakresie oraz wykazać, że ubezwłasnowolnienie leży w interesie osoby, której dotyczy.

W uzasadnieniu powinny znaleźć się także dowody wykazujące okoliczności, na które się powołujemy (historia choroby, wyniki badań). Warto także zastanowić się nad powołaniem dowodu ze świadków, którzy wesprą nasz wniosek.

Zawsze nieodzowne jest powołanie dowodu z opinii biegłego lekarza psychiatrę lub neurologa, a także psychologa.

W toku postępowania o ubezwłasnowolnienie, jeżeli wniosek dotyczy osoby pełnoletniej, sąd może ustanowić dla takiej osoby doradcę tymczasowego. Zadaniem doradcy jest ochrona osoby i mienia ubezwłasnowolnionego do czasu rozstrzygnięcia sprawy, tj. oddalenia wniosku albo ustanowienia dla niej opiekuna lub kuratora. Ustanowienie doradcy tymczasowego oznacza automatycznie, że osobę której wniosek dotyczy ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych na równi z osobą ubezwłasnowolnioną częściowo. Instytucja doradcy tymczasowego ma więc chronić osobę, której postępowanie dotyczy w czasie jego trwania.

Proszę także pamiętać o załączeniu wszelkich dokumentów wykazujących pokrewieństwo z osobą, której dotyczy wniosek.

Jakie są skutki rozwodu z orzeczeniem o winie?

Zwrócić należy uwagę, że wina w rozkładzie pożycia małżeńskiego wpływa na potencjalne alimenty dochodzone przez drugiego z małżonków, czy to już w postępowaniu rozwodowym, czy też później.

Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który równocześnie znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka dostarczania środków utrzymania w zakresie usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego. Granicą obowiązku alimentacyjnego jest więc z jednej strony usprawiedliwiona potrzeba małżonka nieuznanego za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, z drugiej strony możliwościami finansowymi drugiego małżonka, a z trzeciej wystąpieniem stanu niedostatku rozumianego jako brak możliwości zaspokajania wszystkich podstawowych potrzeb życiowych.

Gdy jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a w związku z rozwodem nastąpi istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, małżonek winny rozkładu obowiązany jest do przyczyniania się zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb niewinnego, chociażby nie znajdował się w niedostatku. Tym samym, sytuacja małżonka uznanego za wyłącznie winnego rozkładu pożycia jest znacząco bardziej skomplikowana. W takich okolicznościach bowiem obciąża go obowiązek alimentacyjny nawet w sytuacji, gdy drugi małżonek nie znajdzie się w trudnej sytuacji majątkowej.

Obowiązek dostarczania środków utrzymania wygasa w przypadku zawarcia przez uprawnionego małżonka nowego małżeństwa. Proszę jednak pamiętać, że gdy zobowiązany jest małżonek nie uznany za winnego, obowiązek wygasa z upływem 5 lat od rozwodu, chyba że z powodu wyjątkowych okoliczności Sąd na żądanie uprawnionego przedłuży powyższy termin.

Orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu

Orzeczenie kończące postępowanie w sprawie zawsze zapada po przeprowadzeniu rozprawy oraz obowiązkowych dowodów. W Postanowieniu (Sąd orzeka o ubezwłasnowolnieniu postanowieniem, a nie wyrokiem) sąd stwierdza, czy ubezwłasnowolnienie jest częściowe czy całkowite, a także podaje jaka jest jego przyczyna. Orzeczenie kończące sprawę będzie także zawierało wyrzeczenie o kosztach postępowania i osobie obowiązanej do ich poniesienia.

Pamiętać trzeba, że orzeczenie takie jest wzruszalne – sąd uchyli ubezwłasnowolnienie, gdy ustaną przyczyny dla których je orzeczono lub zmieni ubezwłasnowolnienie całkowite na częściowe. Z wnioskiem o zmianę orzeczenia może wystąpić także sam ubezwłasnowolniony.

Podsumowanie

Ubezwłasnowolnienie osoby, która potrzebuje pomocy w prowadzeniu swoich spraw lub osoby, która nie jest w stanie kierować świadomie i rozsądnie swoim postępowaniem nie jest powodem do wstydu. Powinno wręcz stanowić wyraz troski o osobę najbliższą, która z przyczyn zdrowotnych potrzebuje pomocy w życiu codziennym.

Pod artykułem zamieszczam link do przykładowego wniosku o ubezwłasnowolnienie i zaznaczam, że wniosek taki wymaga szczegółowego uzasadnienia. Zgłoszenie wniosku o ubezwłasnowolnienie w złej wierze lub lekkomyślnie podlega karze grzywny.

W razie pytań lub wątpliwości pozostaję do Państwa dyspozycji.