Każda dorosła osoba przynajmniej raz w swoim życiu stanie przed propozycją przyjęcia lub odmowy przyjęcia mandatu za wykroczenie, które zdaniem funkcjonariuszy Policji, Straży Miejskiej lub innej służby umundurowanej, popełniła. Nic w tym dziwnego, ani nadzwyczajnego, wszakże komu nie zdarzyło się w życiu popełnić błędu. Sprawa jest o tyle zwyczajnej natury, że w życiu widmo mandatu czeka na nas praktycznie na każdym kroku: gdy jedziemy samochodem, przechodzimy przez ulicę, czy też spacerujemy po parku z psem. Zazwyczaj, gdy zatrzymuje nas patrol np. Policji i wyjaśnia, że popełniliśmy jakiegoś typu wykroczenie, zadane zostaje sakramentalne pytanie: czy przyjmuje Pan/Pani mandat? Jeżeli przyznajemy się do błędu lub jesteśmy świadomi, że nakładany mandat (nie orzekany wobec nas!) jest sprawiedliwy, to sprawa jest zakończona. Co jednak, gdy nie zgadzamy się z karą nakładaną przez funkcjonariuszy?

Policja to nie sąd

Po pierwsze musimy sobie uświadomić, że polskie prawo przyznaje możliwość nakładania mandatów wielu organom, z którymi mamy na co dzień styczność. Poza najczęściej kojarzonymi z mandatami Policją i Strażą Miejską warto wymienić chociażby Straż Graniczną, Żandarmerię Wojskową, funkcjonariuszy straży ochrony kolei, czy funkcjonariuszy Państwowej Straży Łowieckiej i Państwowej Straży Rybackiej. Pamiętajmy jednak, że służby te w postępowaniu mandatowym nie działają w charakterze sądu i nie orzekają kar, a nakładają mandaty. Cały sens postępowania mandatowego polega na tym, że stanowi ono bardzo uproszczoną i odformalizowaną procedurę, co sprawa, że jest po prostu szybsza. Przyjęty mandat w zasadzie zamyka sprawę. Funkcjonariusze służb nakładających mandaty nie mają jednak takich możliwości jak niezawisły sąd – nie są chociażby w stanie oszacować naszych możliwości majątkowych w celu dostosowania wysokości mandatu. Z tej przyczyny odmowa przyjęcia mandatu powoduje, że nie podlega on wykonaniu. Nieprzyjęcie mandatu oznacza, że odpowiednie służby skierują do właściwego sądu wniosek o ukaranie, który będzie rozpoznawany przez sąd.

Dostałem wyrok nakazowy

Nierzadko dzieje się tak, że po odmowie przyjęcia mandatu przez pewien czas nie otrzymujemy żadnej wiadomości ani z Policji czy Straży Miejskiej, ani z sądu. Sprawa wydaje się już pomyślnie dla nas zakończona, dochodzimy do wniosku, że funkcjonariusze odpuścili sobie ściganie. I wtedy dostajemy pocztą przesyłkę z sądu, w której czeka na nas wyrok nakazowy, w którym sąd orzeka karę nagany, karę grzywny lub nawet ograniczenia wolności. W takiej sytuacji nie powinniśmy popadać w rozpacz – to normalna sądowa procedura. Jeżeli w dalszym ciągu nie zgadzamy się z karą, powinniśmy do sądu, z którego otrzymaliśmy taki wyrok złożyć sprzeciw. W sprzeciwie wystarczy odwołać się do sygnatury sprawy, która widnieje na kopercie i w treści orzeczenia, wskazać, że wnosimy sprzeciw od wydanego wobec nas wyroku, a także opatrzyć go własnoręcznym podpisem. W sprzeciwie nie musimy od razu podnosić okoliczności przemawiających za naszą niewinnością – na to przyjdzie czas. To o czym należy pamiętać, to termin na złożenie sprzeciwu – nieprzekraczalne 7 dni od chwili, w której otrzymaliśmy przesyłkę z wyrokiem. Proszę pamiętać, że wyrok nakazowy, od którego nie wniesiono w terminie sprzeciwu staje się prawomocny, a jego dalsze kwestionowanie jest bardzo utrudnione.

Postępowanie przed sądem

Naturalną konsekwencją nieprzyjęcia mandatu oraz ewentualnie wniesienia sprzeciwu od wyroku nakazowego jest to, że nasza sprawa trafia przed sąd, który będzie roztrząsał okoliczności zdarzenia i przesądzał o naszej winie. W toku postępowania przed sądem, które zbliżone jest do zwykłego postępowania prowadzonego w oparciu o przepisy kodeksu postępowania karnego, będą przeprowadzane dowody – zarówno te, o które wnosił oskarżyciel (którym jest odpowiedni organ, który chciał nałożyć na nas mandat), jak i te o które wnioskuje obwiniony. Dodatkowo, w postępowaniu przed sądem zawsze można podeprzeć się dowodem z opinii biegłego, co jest niezwykle istotne w sprawach o wykroczenia drogowe. Ponad wszystko jednak, obwiniony będzie miał w czasie postępowania okazję przekonać sąd do swojej niewinności i przedstawić, a następnie udowodnić swoją wersję wydarzeń. To coś, czego nie da się zrobić w czasie spotkania z funkcjonariuszem, który dąży do nałożenia mandatu. W czasie prowadzonego postępowania wybrzmieć mogą wszelkie argumenty przemawiające na korzyść osoby obwinionej, co w konsekwencji może pomóc uniknąć odpowiedzialności. Warto pamiętać, że tak jak w postępowaniu karnym prowadzonym w oparciu o przepisy kodeksu postępowania karnego, tak i w postępowaniu o wykroczenie, obwiniony może korzystać z osoby obrońcy, którym może być adwokat. Obrońca z całą pewnością pozwoli nam podkreślić przed sądem wszelkie argumenty przemawiające na naszą korzyść.

Wyrok – potencjalne rozwiązania

Zwieńczeniem postępowania jest wyrok, w którym sąd końcowo orzeknie o naszej winie lub niewinności na podstawie wszystkich zgromadzonym w sprawie dowodów. W wypadku wygranej możemy liczyć na zwrot kosztów postępowania (w tym zwrot kosztów ustanowienia obrońcy) i oczywiście nie będzie mowy o zapłacie grzywny. W wypadku jednak, gdy sąd uzna, że ponosimy odpowiedzialność za zarzucane nam wykroczenie, powinniśmy się liczyć z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych (oprócz rzecz jasna obowiązku uiszczenia potencjalnej grzywny). Ich wysokość będzie zależna między innymi od tego, czy w sprawie powoływany był biegły sądowy, czy w sprawie byli przesłuchiwani świadkowie itd. Dodatkowo, obciążać nas będzie także tzw. opłata na rzecz Skarbu Państwa, której wysokość jest zależna od rodzaju orzeczonej kary.

Podsumowanie

Tytułem zakończenia podkreślić należy, że w wypadku zagrożenia nałożenia niesłusznego mandatu karnego, jedynym wyjściem jest jego nieprzyjmowanie i walka o sprawiedliwość przed sądem. Pamiętajmy, że organ nakładający mandat nie jest niezależnym sądem i jego możliwości prawidłowej oceny sytuacji są zazwyczaj mniejsze, aniżeli sądu. Powyżej przedstawiono możliwy przebieg postępowania po odmowie przyjęcia mandatu. Należy jednak pamiętać, że każda sprawa jest inna i nierzadko dużą korzyścią dla obwinionego będzie już sama możliwość skorzystania z pomocy profesjonalnego obrońcy, który poprowadzi nas przez wszelkie zawiłości proceduralne.