Działalność domów opieki społecznej (DPS) prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego jest co do zasady finansowana z budżetów tychże jednostek. Jednakże z uwagi na wysoki koszt utrzymania pensjonariusza w DPS, ustawodawca wprowadził w ustawie o pomocy społecznej (Dz.U. 2004 Nr 64, poz. 593 t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1876) przepisy, które mają za zadanie współfinansowanie pobytu w domu opieki społecznej przez pensjonariusza oraz ewentualnie jego rodzinę. Odpłatność za DPS może bowiem być ponoszona przez różne osoby i w różnym stopniu, o czym pisałem TUTAJ. Co jednak organ weźmie pod uwagę ustalając odpłatność? Szczególne kontrowersje budzi kwestia odpłatności za DPS a kredyt. Czy organ weźmie pod uwagę ratę kredytu przy ustalaniu odpłatności za DPS?
Odpłatność za DPS – kto płaci?
Zgodnie z przywołaną ustawą o pomocy społecznej, obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS są w pierwszej kolejności mieszkaniec domu, w drugiej kolejności małżonek oraz zstępni przed wstępnymi, a w ostatniej kolejności gmina, z której osoba została skierowana do DPS. Ten stopniowalny sposób określenia osoby odpowiedzialnej do uiszczania opłaty za pobyt w DPS pozwala przynajmniej w części przenieść koszty utrzymania pensjonariuszy DPS z jednostki samorządu terytorialnego na obywateli. Proszę pamiętać, że obowiązek uiszczenia opłaty za pobyt w DPS nałożony na jedną z osób wyklucza możliwość nałożenia jej również na inną osobę – obowiązaną w dalszej kolejności. Innymi słowy, o ile mieszkaniec DPS reguluje opłatę za pobyt, to nie ma możliwości obciążenia tą opłatą np. jego dzieci.
Odpłatność za DPS – granice odpłatności
W pierwszej kolejności opłatę za pobyt w DPS uiszcza jej mieszkaniec. Zazwyczaj opłata ta jest pobierana z emerytury bądź renty takiej osoby. Nie jest jednak tak, że opłata za pobyt w DPS może pochłonąć całą emeryturę lub rentę. W wypadku opłaty pobieranej od mieszkańca, może ona wynosić nie więcej niż 70% dochodu. W praktyce więc najczęściej dojdzie do pobrania 70% wypłaconej pensjonariuszowi emerytury bądź renty, co jednak w realiach naszego kraju oraz mając na uwadze wysokość opłaty za pobyt w DPS (w 2023 r. pełny koszt odpłatności za pobyt w DPS w Krakowie wynosił nawet 8.200,00 zł), zazwyczaj nie wystarcza na pokrycie jej w całości ze środków pensjonariusza. Wówczas organ zwraca się o pokrycie różnicy do dalszych obowiązanych. W dalszej kolejności za uiszczenie opłaty za pobyt w DPS odpowiedzialni są małżonek, zstępni (np. dzieci, wnuki) oraz wstępni (rodzice, dziadkowie). Zwrócić należy uwagę na to, że z grupy tej wyłączone jest rodzeństwo. Odpowiedzialność osób zobowiązanych jest jednak ograniczona. W przypadku osoby samotnie gospodarującej, poniesie ona opłatę za pobyt bliskiego w DPS jedynie, gdy jej dochód będzie wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednakże kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty za DPS nie może być niższa niż 300% tego kryterium. Na chwilę tworzenia niniejszego wpisu, kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 776 złotych. W odniesieniu do osoby gospodarującej w ramach rodziny, kryterium to wynosi 600 złotych za osobę w rodzinie. Oznacza to, że osoba żyjąca samotnie może ponosić opłatę za pobyt w DPS dopiero gdy jej dochód wynosi 2.328,00 zł, jednakże każdorazowo kwota ta musi zostać w kieszeni zobowiązanego po uiszczeniu opłaty. Sytuacja jest odrobinę bardziej skomplikowana w odniesieniu do osób gospodarujących w ramach rodziny. Przykładowo, jeżeli rodzina składa się z 4 osób, w której żona i mąż zarabiają po 3.000,00 złotych i mają na utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci, to dochód rodziny wynosi 6.000,00 zł. Przeliczając to na osobę w rodzinie daje to kwotę 1 500,00 zł. Limit zwolnienia to natomiast kwota stanowiąca 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie czyli 1.800,00 zł. W tym wypadku, maksymalna kwota odpłatności wyniesie więc 300 złotych.
Odpłatność za DPS a kredyt
Osoby zobowiązane do uiszczania opłaty zazwyczaj pytają czy ich rodzinny dochód zostanie pomniejszony o bieżące koszty – np. kredytów. Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna i często zależy od podejścia pracowników socjalnych. Oczywistym jest przecież, że kwota kredytu musi pomniejszać ogólny dochód w gospodarstwie domowym zwłaszcza, jeżeli jest to kredyt np. na dom w którym rodzina mieszka. Innymi słowy – jeżeli suma dochodów rodziny to np. kwota 8.000,00 złotych, a kredyt wynosi 2.000,00 złotych miesięcznie, to jasnym jest, że rodzina dysponuje budżetem 6.000,00 złotych a nie 8.000,00 złotych. Jednocześnie jednak ustawa wprost nie wyklucza pominięcia takich kosztów przy ustalaniu dochodu rodziny, co jest niekorzystne dla osób zobowiązanych do opłaty za DPS i budzi olbrzymie wątpliwości. Tytułem przykładu można powołać Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 14 lipca 2015 r., gdzie wskazano, że: W tym miejscu wskazać należy, iż nie ma znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej nieuwzględnienie przez organ pomocy społecznej okoliczności podnoszonych w skardze, a dotyczących ponoszonych kosztów związanych ze spłatą rat leasingowych i kredytu. Podobne orzeczenie wydał także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w dniu 20 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 128/21, gdzie wskazał, że: Okoliczności związane z koniecznością ponoszenia wydatków obejmujących koszty utrzymania, w tym np. spłaty kredytów lub pożyczek, nie stanowią podstawy do pomniejszenia dochodów rodziny. Praktyka pokazuje jednak, że powoływanie się na wysokie koszty utrzymania, w tym koszty kredytu może czasem wpłynąć na ocenę dochodów rodziny i warto na tę kwestię zwracać uwagę. Co więcej, okoliczności te mogą także stanowić samodzielną podstawę do częściowego lub całkowitego zwolnienia z odpłatności (art. 64 ustawy o pomocy społecznej).
Podsumowanie – Kancelaria adwokacka adwokat Tomasz Krasoń
Jak wskazano wyżej kwestie związane z ponoszeniem odpłatności za pobyt w DPS w dalszym ciągu budzą liczne wątpliwości stron postępowania. Zdarza się, że organ prowadzący postępowanie bierze pod uwagę, iż rodzina musi ponosić znaczne koszty związane z ratą kredytu. Istotna może być w tym kontekście w szczególności rata kredytu mieszkaniowego, który rodzina musi przecież spłacać, jeżeli nie chce stracić dachu nad głową. Wydaje się, iż warto zwracać uwagę organów administracyjnych na wysokość raty kredytu, gdyż może to skutkować pomniejszeniem dochodu rodziny albo stanowić nawet podstawę do zwolnienia z odpłatności. Nasza kancelaria zajmuje się świadczeniem kompleksowych usług polegających na pomocy osobom w sprawach o odpłatność za pobyt w DPS.