Jak skutecznie odwołać darowiznę?
Darowizny wśród bliskich (lub dalszych) członków rodziny są powszechnym sposobem przekazywania sobie majątku. Zdarzają się także darowizny na rzecz osób, które nie są powiązane więzami rodzinnymi do czego też oczywiście nie ma przeszkód, może poza przeszkodami podatkowymi wynikającymi z ustawy o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 1983 Nr 45, poz. 207 t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1043). Zazwyczaj czynność darowizny odbywa się w świetnej i podniosłej atmosferze – wszakże obdarowany właśnie zwiększa swój majątek, w dodatku „za darmo”. Niestety często zdarza się jednak tak, że dotychczasowe dobre stosunki pomiędzy darczyńcą a obdarowanym ulegają pogorszeniu. Czy w takiej sytuacji możliwe jest odwołanie darowizny? Jakie są podstawy do odwołania darowizny? Na te i inne pytania znajdziecie Państwo w poniższym wpisie.
Odwołanie darowizny – podstawa prawna
Pierwsza podstawa odwołania darowizny stanowi art. 896 kodeksu cywilnego. Należy jednak zwrócić uwagę, że przepis ten dotyczy wyłącznie odwołania darowizny jeszcze niewykonanej. Niewykonanej, czyli takiej, która mimo zobowiązania do jej dokonania, faktycznie jeszcze nie nastąpiła. Jest to możliwe, gdy wykonani e takiej darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla własnego utrzymania obdarowanego odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Tym samym, gdy na skutek znacznego pogorszenia stanu majątkowego darczyńcy po zobowiązaniu się do dokonania darowizny, będzie on mógł wycofać się z transakcji.
Drugą, bardziej istotną w praktyce podstawą prawną dla odwołania darowizny stanowi art. 898 § 1 k.c., który stanowi, że darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Do odwołania takiej darowizny dochodzi już po rzeczywistym przekazaniu przedmiotu darowizny obdarowanemu.
Przedmiot odwołania darowizny
Wątpliwości nie budzi teza, że przedmiotem odwołania darowizny może być każda rzecz, która została przekazana na podstawie umowy darowizny. Przedmiotem takim mogą być więc ruchomości: biżuteria, pojazdy, dzieła sztuki. Do ruchomości należą też pieniądze, stąd istnieje także możliwość odwołania darowizny kwoty pieniężnej.
Nierzadko przedmiotem darowizny bywają także nieruchomości. Nie ma więc przeszkód dla odwołania darowizny w postaci nieruchomości zabudowanych bądź niezabudowanych. Na przeszkodzie odwołaniu takiej darowizny nie stoi także wpis własności obdarowanego w księgach wieczystych.
Odwołanie darowizny – forma i termin
Jak wyjaśniono wyżej, możliwe jest odwołanie darowizny w każdej postaci. Jakkolwiek do przekazania darowizny w postaci nieruchomości niezbędne jest sporządzenie umowy w formie aktu notarialnego, tak odwołanie darowizny w takiej postaci, nie wymaga formy szczególnej. Wystarczy wówczas forma pisemna. Formy szczególnej nie wymaga więc tym bardziej odwołanie darowizny ruchomości. Pisemne oświadczenie o odwołaniu darowizny musi jednak dotrzeć do obdarowanego.
Należy także pamiętać o terminie odwołania darowizny wykonanej. Kodeks cywilny wskazuje bowiem, że nie jest możliwe odwołanie darowizny po upływie roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego.
Przyczyny odwołania darowizny wykonanej
Pojęcie rażącej niewdzięczności obdarowanego należy do pojęć nieostrych i może się pod nim kryć wiele zachowań. Pamiętać trzeba, że uznanie konkretnej przyczyny za podstawę odwołania darowizny należy do niezawisłego sądu. Tytułem przykładu można wskazać, że przyczyną odwołania darowizny może być:
- popełnienie przestępstwa przeciwko obdarowanemu (np. grożenie pozbawieniem życia),
- naruszenie dóbr osobistych obdarowanego (np. pomówienie darczyńcy),
- zerwanie wszelkich kontaktów z darczyńcą po wykonaniu darowizny,
- odmówienie pomocy w chorobie.
Oczywiście możliwe są także inne podstawy odwołania darowizny, których wyżej nie wymieniono. Należy jednak mieć na uwadze, że przyczyna odwołania darowizny musi odwoływać się do osoby darczyńcy, a nie osób dla niego bliskich.
Podsumowanie
Jak wskazano wyżej, możliwe jest odwołanie darowizny zarówno jeszcze niewykonanej, jak i tej wykonanej. Nie ma także przeszkód do odwołania darowizny, której przedmiotem jest nieruchomość. Co więcej, nawet gdy oświadczenie o darowiźnie zostało złożone w formie szczególnej aktu notarialnego, to jej odwołanie wymaga zachowania tylko formy pisemnej. Proszę jednak pamiętać, że przesłanki odwołania darowizny są niezwykle ocenne. Tym samym, koniecznym jest odpowiednie uargumentowanie swojego stanowiska w tym zakresie. Pomocna w takim wypadku może okazać się pomoc profesjonalisty.
Jeśli potrzebujesz pomocy w sprawie odwołania darowizny zapraszam do KONTAKTU.